Navigation – Plan du site
I

Sprawozdania

Ruch Filozoficzny (Lviv, 15 mai 1913)
Józefa Fabianna Kodisowa

Note de la rédaction

Source primaire :
Kodisowa (Józefa Fabianna), « Sprawozdania - Durkheim E. Les formes élémentaires de la vie religieuse. Le système totémique en Australie. Paris. Alcan. 1912. Frcs. 10. », Ruch Filozoficzny (Lwów), 3 (5), 15 maja 1913, p. 111a-112a

Source(s) numérique(s) identifiée(s) :
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata ?id =161869&from =publication

Texte intégral

1[111] Praca ta zawiera bardzo ciekawy wykład totemizmu, rehgii uważanej przez autora za najniższą z istniejących, a nawet, być może, za formę religii pierwotną. Pomimo całej powagi naukowej dzieła, nie jest ono bez związku z aktualnym stanem dyskusyi religijnej na Zachodzie. Idea Comte’a oparcia religii przyszłości na podstawach socyalnycb i pogodzenia jej w ten sposób z nauką jest tu znowu podniesiona, chociaż w innej, naukowszej postaci. Autor wychodzi z założenia, że religijne wierzenia muszą być oparte na czemś rzeczywistem, inaczej nie mogłyby trwać tyle wieków. Otóż tą realnością, na której opierają się doświadczenia religijne, są grupy socyalne. W ten sposób religia ma czysto ludzkie znaczenie. Społeczeństwo jest bowiem istotnie czemś wyższem niż człowiek, czemś, co wzbudza w nim uczucia szacunku i zależności, co daje mu nakazy moralne, stanowi źródło ideałów i panuje nad życiem jednostki. Chociaż przedmiot traktowany jest w taki sposób, ażeby pogląd powyższy na religię wynikał z analizy form pierwotnych życia religijnego, jednakże czytelnik nie może się oprzeć wrażeniu, że teorya wyprzedzała badania. Nie może to jednak służyć jako zarzut. Poza obrębem bowiem kilku miejsc, gdzie dowodzenie jest słabsze, dyskusya całej kwestyi jest bardzo pouczająca i ciekawa. Durkheim przeciwstawia totemizm animizmowi Tylora i naturyzmowi M. Müllera. Rozdziały, poświęcone krytyce tych teoryi i wewnętrznemu związkowi pojęć religijnych wedle teoryi totemizmu podanej przez autora, należą do naj ciekawszych całego dzieła, obfitującego w oryginalne myśli.

2Najsłabszą część stanowią wycieczki w dziedzinę gnozeologii. Autor przedsięwziął dowieść socyalnego pochodzenia kategoryi myśli, jako to pojęć substancyi, przyczyny, czasu i przestrzeni. Teoryę swoją przeciwstawia tak empiryzmowi, jak i aprioryzmowi. Napróżnebyśmy jednak szukali głębszego uzasadnieniu tych świetnych zresztą pomysłów. Spotykamy nawet ustępy, które każą nam przypuszczać zasadnicze niezrozumienie zagadnienia kategoryi. Tam, gdzie według słów samego autora byt społeczny daje przykład, każe on nam widzieć zamiast przykładu źródło kategoryalnego pojęcia. I tak czas, mierzony za pomocą życia społecznego, ma być źródłem pojęcia czasu, przestrzeń mierzona wedle miejsca pobytu klanów społeczeństwa pierwotnego, ma być źródłem formy kategoryalnej przestrzeni, [112] hierarchia społeczeństw ma nas pouczać o kategoryi myślenia rodzajowego itd.

3Durkheim nie jest zwolennikiem teoryi, że myślenie pierwotne jest natury alogicznej. Przeciwnie, umysł ludzki funkcyonuje wedle niego zawsze w ten sam sposób. Stąd też zbyt może śmiało wkłada w pojęcia ludzi pierwotnych tego rodzaju złożone twory umysłowe, jak np. pojęcie siły“, stanowiące wedle niego podstawę totemizmu. Nie uzasadnia też tego poglądu, gdyż parę twierdzeń badaczy życia lndyan amerykańskich nie przekonywa nas bynajmniej. Wiemy, jak ostrożnie należy brać zdania tego rodzaju, wypowiadane ze strony religijnie usposobionych chrześcijan.

4Dzieło jest napisane stylem tak żywym i łatwym, zawiera takie bogactwo pomysłów, i potrąca o zagadnienia tak bardzo nas wszystkich obchodzące, że byłoby do życzenia, aby znalazło tłumacza na język polski.

Haut de page

Pour citer cet article

Référence papier

Kodisowa Józefa Fabianna, « Sprawozdania », Ruch Filozoficzny (Lwów), 3 (5), 15 maja 1913, p. 111a-112a.

Référence électronique

Józefa Fabianna Kodisowa, « Sprawozdania », Archives de sciences sociales des religions [En ligne], La première réception des Formes (1912-1917) (S. Baciocchi, F. Théron, eds.), I, mis en ligne le 18 mars 2013, consulté le 29 mars 2017. URL : http://assr.revues.org/24464

Haut de page

Droits d’auteur

Archives de sciences sociales des religions

Haut de page
  • Logo Éditions de l’EHESS
  • Revues.org